مصاحبه تلویزیونی دکتر ابوذر شهپری در شبکه تهران
دیگر مهمان ما جناب آقای دکتر ابوذر شهپری، رئیس انجمن مراکز دانشبنیان و نخبگان کشور هستند که قرار است درباره نقش هوش مصنوعی در آینده و زندگی ما انسانها صحبت کنند.
درود بر شما بینندگان عزیز و ارجمند. شما برنامه «سلام تهران» را از شبکه تهران تماشا میکنید.
نمیدانم چه تعداد از شما با هوش مصنوعی کار میکنید، چقدر با آن آشنایی دارید و تا چه اندازه از تأثیرات آن در زندگی روزمره و همچنین در امور و فعالیتهای بزرگ ملی، از جمله صنعت، کشاورزی، علم و فناوری آگاه هستید. به همین مناسبت از جناب آقای دکتر ابوذر شهپری، رئیس انجمن مراکز دانشبنیان و نخبگان کشور دعوت کردهایم تا در این خصوص گفتوگویی داشته باشیم.
سلام بر شما، صبحتان بخیر و خیلی خوش آمدید.
دکتر شهپری:
بنده نیز عرض سلام، ادب و احترام دارم خدمت شما و بینندگان عزیز برنامه سلام تهران. در خدمت شما هستم.
مجری:
خیلی خوش آمدید آقای دکتر. ابتدا یک تعریف مختصر از هوش مصنوعی بفرمایید و سپس به سراغ پرسشهای دیگر خواهیم رفت.
دکتر شهپری:
هوش مصنوعی در زبانها و علوم مختلف تعاریف متفاوتی دارد، اما یکی از سادهترین تعاریف آن این است که ماشینآلات و دستگاهها را به گونهای مجهز کنیم که بتوانند تصمیمگیری کرده و کارها را بهتر انجام دهند.
در خصوص هوش مصنوعی باید بدانیم که این فناوری توسط هوش برتر انسانی خلق شده است و هیچگاه نمیتوان گفت هوش مصنوعی از هوش طبیعی انسان برتر است؛ زیرا هوش مصنوعی دستاورد و محصول تواناییهای ذهنی انسان محسوب میشود. بنابراین نباید به طور کامل به آن تکیه کنیم، بلکه میتوانیم از آن به عنوان یک مشاور و دستیار توانمند بهره ببریم. هوش مصنوعی میتواند در کنار هوش طبیعی انسان قرار گیرد و به ما کمک کند تا امور مختلف را بهتر مدیریت کرده و کیفیت زندگی خود را ارتقا دهیم.
مجری:
کشور ما تا چه اندازه توانسته است در حوزه هوش مصنوعی ورود مناسبی داشته باشد و از این فناوری بهرهمند شود؟
دکتر شهپری:
اگر بخواهیم جایگاه کشور را در حوزه هوش مصنوعی ارزیابی کنیم، نه میتوان گفت در سطح بسیار مطلوبی قرار داریم و نه میتوان ادعا کرد که کاملاً عقب ماندهایم. اما باید تلاش کنیم خود را به جایگاههای بینالمللی در این حوزه نزدیکتر کنیم.
بسیاری از کشورهای دنیا زودتر این مسیر را آغاز کردهاند و برای دستیابی به فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی سرمایهگذاریهای گستردهای انجام دادهاند. آنها آموزشهای مرتبط با هوش مصنوعی را در اولویت قرار دادهاند و امروز از نتایج آن بهرهمند میشوند.
ما نیز باید در کشور توجه بیشتری به آموزش هوش مصنوعی داشته باشیم و این آموزشها را از مدارس، دبیرستانها و حتی مقاطع ابتدایی آغاز کنیم. همانطور که میدانید، هوش مصنوعی فناوریای است که با سرعت بسیار زیادی در حال پیشرفت است و نمیتوان آموزش و بهرهگیری از آن را به آینده موکول کرد. همین لحظه که من و شما در حال گفتوگو هستیم، این فناوری در حال رشد و توسعه است و هر اندازه از آموزش آن فاصله بگیریم، از روند جهانی آن عقب خواهیم ماند.
مجری:
نقش آموزش و پرورش، دانشگاهها و دروس مرتبط با هوش مصنوعی در ارتقای سطح آموزش این حوزه چیست؟ البته همانطور که اشاره کردید، ما در بخش عملیاتی هنوز نتوانستهایم به جایگاه مطلوب برسیم. حتی یادم میآید قرار بود سازمانی در این زمینه تشکیل شود و اساسنامهای برای آن تدوین گردد که در نهایت این اتفاق نیفتاد و به یک شورا محدود شد. البته اینکه این شورا تا چه اندازه عملکرد مناسبی داشته باشد، موضوع دیگری است.
با این حال، تأکید فراوانی بر ورود هوش مصنوعی به بخشهای مختلف از جمله ادارات، سازمانها، دانشگاهها، صنعت، کشاورزی و حتی زندگی روزمره وجود دارد. در حوزه تولید مقالات علمی وضعیت ما چندان بد نیست و در برخی شاخصها جزو کشورهای برتر محسوب میشویم، اما در بخش اجرایی و عملیاتی هنوز فاصله قابل توجهی وجود دارد.
دکتر شهپری:
بله، همانطور که اشاره کردید، متأسفانه در کشور ما موضوع هوش مصنوعی بیشتر در سطح شعار باقی مانده تا عمل. برای آنکه بتوانیم این فناوری را به صورت واقعی اجرایی کنیم، نیازمند ساختارها، برنامهریزیها و اهداف مشخص هستیم.
در حال حاضر در بسیاری از دستگاهها، سازمانها و نهادها واحدهایی تحت عناوینی مانند دانشبنیان، فناوریهای نوین یا مدیریت هوش مصنوعی ایجاد شده است، اما به دلیل ضعف در آموزش، ساختارها و زیرساختها، بهرهبرداری مطلوبی از آنها صورت نمیگیرد.
برای رسیدن به جایگاه مطلوب، نخستین گام فراهم کردن زیرساختهای لازم است. همچنین باید از قوانین، استانداردها و تجربیات کشورهایی که سالها در این حوزه فعالیت کردهاند استفاده کنیم.
نکته دیگری که باید به آن توجه شود، استفاده از ظرفیت جوانان است. بخش عمده کاربران و فعالان حوزه هوش مصنوعی در جهان را نسل جوان تشکیل میدهد. اما این پرسش مطرح است که چه تعداد از مدیران تصمیمگیر در حوزه فناوری و هوش مصنوعی در کشور ما از نسل جوان هستند؟ چه تعداد از مدیران، مسئولان و تصمیمگیران کلان کشور آشنایی کافی با این فناوری دارند؟
متأسفانه در برخی موارد شاهد آن هستیم که افرادی در جایگاههای مدیریتی قرار دارند که ارتباط چندانی با فناوریهای نوین ندارند و همین مسئله میتواند روند تصمیمگیری را با چالش مواجه کند.
البته همواره بر استفاده از ظرفیت جوانان و نخبگان تأکید شده است، اما در عمل هنوز تا رسیدن به شرایط مطلوب فاصله داریم.
من این مطالب را از سر دلسوزی برای کشور بیان میکنم. همه ما دغدغه پیشرفت ایران را داریم و نمیخواهیم از تحولات جهانی عقب بمانیم. هوش مصنوعی منتظر هیچ کشوری نمیماند و با سرعت بسیار زیادی در حال پیشرفت است. اگر در این مسیر تأخیر کنیم، ممکن است سالها از رقابت جهانی فاصله بگیریم.
همچنین معتقدم باید فضایی فراهم شود که کارشناسان بتوانند دیدگاهها و نقدهای خود را آزادانه مطرح کنند. نقد سازنده میتواند به بهبود تصمیمگیریها و توسعه زیرساختهای کشور کمک کند. همه ما یک هدف مشترک داریم و آن پیشرفت کشور، بهبود شرایط زندگی مردم و حرکت در مسیر توسعه است.
مجری:
خدا را شکر که آقای شهپری با صراحت و هیجان دیدگاههای خود را مطرح کردند. نقد سازنده همواره میتواند به پیشرفت کشور کمک کند و زمینهساز اصلاح و بهبود روندها باشد.